الوقت- رکس تیلرسون وزیر خارجه آمریکا، در اظهاراتی جدید در سنای این کشور ضمن اشاره به عدم خروج نیروهای آمریکایی از عراق تا زمانی که نیروهای داعش به طور کامل نابود شوند، گفت: «نیروهای تحت حمایت ایران باید عراق را ترک کنند». سخنان تیلرسون نشانگر برنامه آمریکا برای آینده عراق و حتی کل خاورمیانه در روزهای پایانی حیات داعش است. آمریکا در تلاش است به بهانه نابودی کامل داعش و تامین امنیت عراق، حضور نظامی و امنیتی خود را در این کشور تحمیل و تثبیت نماید. اما واشنگتن برای حضور دوباره در منطقه و به ویژه عراق با چالش های متعددی روبه رو است که به آسانی نخواهد توانست از آنان عبور کند در این یادداشت در قالب چند محور ضمن اشاره به محدودیت های آمریکا در این زمینه به سیاستهای متناقص این کشور در قبال تحولات عراق اشاره خواهیم داشت.
تناقص آشکار با توافقنامه امنیتی آمریکا-عراق
خروج سربازان آمریکایی از عراق در سال 2011 در قالب توافقنامه امنیتی عراق و آمریکا نقطه عطفی در تاریخ تحولات عراق پسا صدام محسوب می شود. براساس این توافقنامه امنیتی برای میزان حضور و مکان نیروهای عراق محدودیت روشن و دقیقی قرار داده شده است که با توجه به مخالفت مردم و جریانهای سیاسی عراقی، آمریکایی ها به آسانی توان تخطی از آن را نخواهند داشت. واشنگتن در تلاش است تا از فرصت بازگشت مجدد نیروهای آمریکایی به عراق پس از ظهور داعش برای تثبیت حضور طولانی مدت این نیروها استفاده کند. با این وجود سیاست دولت جدید آمریکا در تناقص آشکار با روح و مفاد این معاهده بینالمللی قرار دارد و سخنان تیلرسون در مرحله اول ناقض حقوق بینالملل و قرارداد امنیتی دو کشور است.
عدم مشارکت جدی در جنگ با داعش
آمریکا با استفاده از کارت داعش دوباره به عراق بازگشته و اکنون نیز میخواهد با همین کارت حضور خود را در عراق تداوم بخشد. این در حالی است که سه سال پیش یعنی زمانی که مواضع ارتش عراق در موصل، صلاح الدین، دیالی و کرکوک و بخش هایی از بابل و بغداد سقوط کرد و دولت عراق خواستار مداخله و همکاری آمریکا طبق توافقنامه امنیتی موجود با این کشور شد، دولت وقت آمریکا با بی توجهی به این مساله از حمایت از دولت عراق صرف نظر کرد؛ در حالی که ایران صادقانه به یاری مردم عراق شتافت. اما اکنون و در شرایط شکست داعش که با کمکهای نظامی و مستشاری ایران در سازماندهی دوباره ارتش و نیروهای مردمی عراق فراهم شده است، آمریکا برای اینکه مانع از نفوذ بیشتر ایران در تحولات عراق شود و سدی در مقابل سیاست های ایران در منطقه ایجاد کند شعار تلاش برای نابودی داعش در عراق سر میدهد. این در حالی است که میزان کارآمدی و همکاری نیروهای آمریکایی برای شکست داعش و تامین امنیت عراق کمرنگتر از آن است که مردم و جریانهای سیاسی عراقی را مجاب به پذیرش بازگشت نیروهای اشغالگر خارجی به خاک این کشور کند با توجه به این مسئله مهم که عراق پس از هجوم خارجی در سال 2003 تاکنون روی آرامش را به خود ندیده است و امنیت به آرزویی دست نیافتنی برای مردم عراق تبدیل شده است. در واقع کاخ سفید در پی آن است تا سیاست های منطقهای خود را با استفاده از ماسک حمایت از دولت مرکزی و نابودی داعش عملی ساخته و با استفاده از این ابزار در عراق باقی بماند.
بازی آمریکا با مسئله رفراندوم کردها
یکی دیگر از کارتهای آمریکا برای حضور دوباره در عراق کارت رفراندوم شکست خورده اقلیم کردستان است. آمریکا برخلاف سیاست اعلامی خود که از کردها برای برگزاری رفراندوم به طور ضمنی نیز حمایت نکردند، در پشت پرده یکی از حامیان کردها برای برگزاری رفراندوم بودند. «زلمی خلیلزاد»، سفیر سابق آمریکا در سازمان ملل که از اواسط دهه 1980 با تصمیم گیران و تصمیمسازان در کاخ سفید، وزارت امور خارجه آمریکا و پنتاگون در تعامل است، به مسعود بارزانی در زمینه جاهطلبیهای جداییطلبانه مشاوره میداده است. پال مانافورت، رئیس ستاد انتخاباتی «دونالد ترامپ»، رئیس جمهور آمریکا در کارزار انتخاباتی سال گذشته در آمریکا شخصیت آمریکایی دیگری است که به اربیل سفر کرد تا به متحدان بارزانی در زمینه همه پرسی مشورت دهد. روزنامه آمریکایی نیویورک تایمز، در گزارشی با اشاره به این موضوع نوشت که مانافورت همچنین موافقت کرده است تا به تلاش پیشبینی شده به منظور فراهم آوردن زمینه پذیرش و موافقت کشورهای غربی با نتایج همهپرسی کمک کند. «مسرور بارزانی»، پسر مسعود بارزانی چند ماه قبل توسط افرادی واسطه به مانافورت نزدیک شد. اما سیاست اصلی آمریکا از این مواضع دوپهلو در واقع تلاش برای گسترش نفوذ در دولت عراق با استفاده از ابزار حمایت از یکپارچگی عراق است تا امتیازاتی از بغداد برای حضور نیروهای نظامی در این کشور کسب کند. یعنی عدم حمایت اعلامی از کردها را به برگ برنده خود برای حضور در عراق پساداعش تبدیل نماید.
انتقاد از کارآمدترین نیروی مقابله با داعش
وزیر خارجه آمریکا در حالی از مبارزه برای نابودی داعش سخن می گوید که در سفر اخیر خود به بغداد، خواستار انحلال نیروهای مردمی و مبارز حشد شعبی -که نقش استراتژیکی در مقابله با داعش داشته و دارند- شده بود. این امر از تناقضی بزرگ در سیاست های آمریکا پرده بر میدارد که به دنبال برچیدن عامل اصلی تضعیف کننده داعش در عراق است و به طور همزمان هدف استراتژیک واشنگتن در عراق را نابودی داعش اعلام می کنند. لذا می توان نتیجه گرفت سخنان رکس تیلرسون نشانگر ابعاد خطرناکی در رابطه با نقشههای آمریکا برای عراق جدید است. از طرف دیگر پایان داعش مفهوم بسیار مبهمی در سخنان تیلرسون بود. وی گفت تا زمانی که داعش در عراق پایان نیابد در عراق حضور خواهند داشت. حال باید پرسید نابودی داعش از نظر واشنگتن به چه معنا است؟ آیا از دست رفتن تملک سرزمینی نیروهای داعش در عراق نابودی این گروه و پایان عملیات نیروهای آمریکایی در نظر گرفته شده است (که در آینده نزدیک و بدون مشارکت نیروهای آمریکایی نیز قابل حصول است) و یا نابودی داعش و پاکسازی عناصر این گروه که در صحراها و کوهستان های غرب عراق و هم مرز باسوریه به طور پراکنده حضور دارند در نظر گرفته میشود که توان تأثیرگذاری کلان در تحولات عراق نخواهد داشت؟ پاسخ یه این سوال با توجه به سخنان رئیس جمهور اسبق آمریکا که از حضور داعش در عراق تا سه دهه آینده خبر می داد مشخص است.
