الوقت- حلقه محاصره هوایی یمن علیه عربستان سعودی روز به روز تنگ‌تر می‌شود و به موازت آن بار هزینه‌های اقتصادی این محاصره نیز به طور فزاینده ابعاد گسترده‌تری به خود می‌گیرد.
رهبران صنعا همانطور که وعده داده بودند با جدیت راهبرد «فرودگاه در برابر فرودگاه» را دنبال می‌کنند و حملات پی‌درپی این جنبش به فرودگاههای عربستان از ریاض گرفته تا جده و دمام طی هفته گذشته معادلات بازدارندگی در این عرصه را تغییر داده است.
عربستان تلاش می‌کند با تقویت زیرساختهای دفاعی خود، امنیت حریم هوایی را بهبود بخشد و پروازهای خارجی را از سر بگیرد ولی تداوم حملات نیروهای صنعا همچنان فعالیت فرودگاههای این کشور را با اختلال مواجه کرده و بازگشت به شرایط عادی را با چالش روبه‌رو ساخته است.
فعالیت فرودگاههای عربستان با توقف‌ها و اختلال‌های مکرر مواجه شده و تاکنون بیش از 1000 پرواز لغو شده است. در پی این وضعیت، آمریکا، انگلیس، کانادا و اتحادیه اروپا به شهروندان خود درباره استفاده از حریم هوایی عربستان هشدار داده‌اند.
حملات موشکی یمن عملاً مانع بازگشایی فرودگاههای عربستان شده است، به‌گونه‌ای که کشورهایی مانند امارات و قطر نیز اعلام کرده‌اند تا اطلاع ثانوی، تمامی پروازهای خود به مقصد عربستان را به تعویق می‌اندازند.
ده‌ها شرکت هواپیمایی بین‌المللی نیز پروازهای خود به ریاض را متوقف کرده‌اند، موجی از لغوها تنها چند روز ادامه دارد و برخی دیگر تا ماه‌ها و حتی تا سال آینده کشیده شده است.
وبسایت‌های ردیابی ترافیک هوایی نشان دادند که بیشتر حریم هوایی عربستان سعودی خالی از ترافیک هوایی است. فلایت رادار 24 که موقعیت پروازهای مسافربری را به صورت زنده نمایش می‌دهد اعلام کرد که از 29 فرودگاه غیرنظامی عربستان تنها یک یا دو فرودگاه فعال هستند.
نشریه اکونومیست در گزارشی با نسنجیده خواندن تصمیم مقامات سعودی برای باز نگه داشتن فرودگاه ریاض با وجود حملات موشکی، هشدار داد که عربستان برای مقابله با ضربات یمن گزینه‌های چندانی پیش‌رو ندارد و پافشاری ریاض بر تداوم فعالیت فرودگاهها در سایه حملات یمن انتخابی بی‌پروا است.
هشدارهای انصارالله درباره تشدید حملات به فرودگاهها
اختلال گسترده در سیستم هوانوردی عربستان درحالی رخ می‌دهد که کمتر از دو هفته از آغاز عملیات انصارالله علیه فرودگاههای سعودی می‌گذرد و مقامات صنعا هر روز هشدار می‌دهند که دامنه حملات به فرودگاههای عربستان را گسترش خواهند داد.
وزارت خارجه یمن روز سه‌شنبه تاکید کرد: تا زمانی که رژیم سعودی به اشغال خاک یمن پایان ندهد، تثبیت معادله بازدارندگی یمن ضروری بوده و عربستان به عنوان شاخ شیطان باید بفهمد که امنیت ثبات و حاکمیت یا برای همه است یا برای هیچکس.
این وزارتخانه اعلام کرده ما آنچه را که در بیانیه‌ها و هشدارهای صادر شده توسط نیروهای مسلح یمن و مرکز عملیات بشردوستانه در مورد ممنوعیت تردد هوایی در حریم هوایی عربستان سعودی آمده است، تکرار می‌کنیم و از همه شرکتها می‌خواهیم که برای ایمنی خود به این موارد پایبند باشند.
صنعا هشدار داده که فرود هواپیماهای حامل کمکهای بشردوستانه در فرودگاه ریاض نیز باید با مجوز انصارالله انجام شود، هشداری که نشان می‌دهد قواعد بازی تغییر کرده و اکنون یمنی‌ها هستند که تعیین می‌کنند چه هواپیمایی و با چه مجوزی در خاک عربستان فرود بیاید یا از آن برخیزد.
بن سلمان در مخمصه
منابع عربی گزارش دادند که عدم حضور هواپیماهای غیرنظامی در حریم هوایی عربستان سعودی نشان دهنده موفقیت چشمگیر استراتژی یمن بوده و سعودی‌ها را که پیشبینی چنین شرایطی نمی‌کردند به شدت مستأصل و دستپاچه کرده است.
این وضعیت برای عربستان و محمد بن‌سلمان که داعیه رهبری جهان عرب را دارد نوعی تحقیر سیاسی به شمار می‌رود که در برابر صنعا شکست سنگینی را متحمل شده است. تلاش برای جلب حمایت کشورهای غربی و حتی کشاندن رژیم صهیونیستی به جنگ یمن نیز نشان می‌دهد که عربستان برای مقابله با انصارالله با چالش جدی مواجه شده است.
وضعیت به قدری برای ریاض وخیم است که پایگاه خبری مرآه الجزيره" اعلام کرد که وليعهد عربستان با نگرانی از وقوع قيام داخلی و سرپيچی نهادهای نظامی اين کشور از دستوراتش، قصد دارد مسئوليت حفاظت و تامين امنيت فرودگاههای عربستان را به شرکتهای خارجی و به ويژه يک شرکت صهيونيستی واگذار کند.
همزمان با انتشار این خبر، محمد البخیتی، از اعضای ارشد انصارالله اعلام کرد که این جنبش از هرگونه اقدام علیه بن‌سلمان در داخل عربستان حمایت خواهد کرد.
ضربات سنگین به اقتصاد عربستان
تداوم حملات موشکی و پهپادی یمن به فرودگاههای عربستان هزینه‌های اقتصادی و راهبردی قابل‌توجهی به ریاض تحمیل کرده است.
این سناریو از این جهت اهمیت دارد که عربستان برای پیشبرد برنامه‌های گردشگری، جذب سرمایه‌گذاری خارجی، توسعه صنعت هوانوردی و برگزاری رویدادهای بین‌المللی به ارتباطات هوایی پایدار وابستگی فزاینده‌ای دارد.
نمونه بارز این اختلال را روز دوشنبه در کنگره انرژی شورای جهانی نفت در ریاض شاهد بودیم که مدیران ارشد شرکتهای بزرگ نفتی از جمله اکسون‌موبیل، توتال‌انرژیز، شل، شورون و بی‌پی به دلیل اختلال در سفرهای هوایی، از حضور در این نشست خودداری کردند. چنین وضعیتی، حضور مقامات سیاسی، مدیران شرکتهای چندملیتی و سرمایه‌گذاران در عربستان را با اختلال مواجه می‌کند و ممکن است بخشی از رویدادهای مهم را به رقبای منطقه‌ای منتقل سازد.
ابعاد این تهدید زمانی روشن‌تر می‌شود که به آمار رسمی صنعت هوانوردی عربستان توجه کنیم. بر اساس گزارش سازمان بین‌المللی حمل‌ونقل هوایی (یاتا)، صنعت هوانوردی عربستان با احتساب آثار غیرمستقیم و گردشگری مرتبط در سال ۲۰۲۳ حدود ۹۰.۶ میلیارد دلار فعالیت اقتصادی، معادل ۸.۵ درصد تولید ناخالص داخلی کشور را پشتیبانی کرده و به ایجاد ۱.۴ میلیون شغل کمک کرده است. همچنین، این بخش در همان سال بیش از ۷۱۳ هزار تن بار هوایی جابه‌جا کرده است.
از سوی دیگر، طبق اعلام سازمان کل آمار عربستان، فرودگاههای این کشور در سال ۲۰۲۵ حدود ۱۴۰.۹ میلیون مسافر را جابه‌جا کردند که نسبت به سال قبل از آن ۹.۶ درصد افزایش داشت. از این تعداد، ۷۵.۸ میلیون نفر مسافر پروازهای بین‌المللی و ۶۵.۱ میلیون نفر مسافر پروازهای داخلی بودند. همچنین، تعداد پروازهای ورودی و خروجی به حدود ۹۸۰ هزار مورد رسید و حجم حمل بار هوایی از یک میلیون تن فراتر رفت.
بنابراین، محاصره هوایی بالقوه می‌تواند پیامدهایی گسترده‌تر از محاصره دریایی داشته باشد، زیرا علاوه‌بر تجارت و حمل‌ونقل، مستقیماً ارتباطات انسانی، سفرهای تجاری، گردشگری و اعتبار بین‌المللی کشور را تحت تأثیر قرار می‌دهد.
از سوی دیگر، اگر تهدیدهای امنیتی به اختلالی طولانی‌مدت در پروازها منجر شود، هزینه‌های آن برای عربستان فراتر از لغو پروازها خواهد بود و می‌تواند راهبرد اقتصادی این کشور برای تبدیل‌شدن به قطب گردشگری، تجارت و حمل‌ونقل هوایی در منطقه را با چالش جدی مواجه کند. در این میان، پروژه «چشم‌انداز ۲۰۳۰» نیز از پیامدهای این وضعیت در امان نخواهد ماند چنان‌که وزیر انرژی عربستان در کنگره جهانی نفت نیز اذعان کرد که حملات اخیر انصارالله ضربه جدی به اجرای این طرح وارد ساخته است.
درمجموع، بازگشت بحران یمن به داخل عربستان را می‌توان یکی از پیامدهای سال‌ها محاصره و جنگ علیه یمنی‌ها دانست که اکنون دامن خود ریاض را گرفته است. بنابراین، عربستان در شرایطی قرار گرفته که همزمان امنیت فرودگاهها و تأسیسات نفتی، حفظ اعتبار امنیتی و پیشبرد برنامه‌های اقتصادی‌اش با چالشهای جدی روبه‌رو شده‌اند که بیرون آمدن از این وضعیت بدون پرداخت هزینه‌های گزاف نخواهد بود.
