الوقت- آیین تشییع پیکر رهبر شهید انقلاب اسلامی، به یکی از ماندگارترین و تاریخیترین صحنههای معاصر ایران و جهان اسلام تبدیل شد؛ مراسمی که نهتنها با حضور گسترده مردم در ایران و کشورهای مختلف منطقه همراه بود، بلکه بازتاب وسیعی نیز در رسانههای بینالمللی، محافل سیاسی و مراکز مطالعاتی جهان پیدا کرد. حجم مشارکت مردمی، گستره جغرافیایی مراسمهای بزرگداشت و واکنشهای به آن نشان داد که این تشییع صرفاً یک آیین سوگواری نبود، بلکه به رخدادی با ابعاد سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و ژئوپلیتیکی تبدیل شده است.
این مراسم در دل خود پیامها و پیامدهای متعددی را جای داده بود؛ از نمایش پیوند عمیق میان مردم و رهبری و بازتاب جایگاه مقاومت در افکار عمومی و معادلات منطقهای. واکاوی این ابعاد، میتواند درک دقیقتری از اهمیت این رخداد تاریخی و آثار آن بر تحولات آینده ارائه دهد.
در همین ارتباط، الوقت با دکتر «احمد زارعان»، رئیس مؤسسه اندیشهسازان نور و کارشناس مسائل بینالملل، به گفتوگو پرداخته است.
الوقت: ابعاد اهمیت و پیامهای تشییع تاریخی رهبر شهید انقلاب اسلامی را چگونه ارزیابی میکنید؟
دکتر زارعان: تشییع پیکر رهبر انقلاب ار جهات مختلف حائز اهمیت است زیرا ایشان یک شخصیت بسیار برجسته در تاریخ ایران، منطقه، جهان اسلام و حتی جهان هستند؛ شخصیتی که در بالاترین نقطه از قله های فقاهت و اجتهاد قرار داشتند و یکی از مراجع عالی تقلید بودند و همچنین به مدت ۳۷ سال سکاندار رهبری کشور بزرگی مانند ایران بودند و از طرف دیگر زعامت انقلاب اسلامی و نهضت اسلامی و بیداری مسلمانان و مستضعفین جهان را بر عهده داشتند.
از بُعدی دیگر، ایشان رهبر، نماد و سنبل مقاومت ضداستبدادی ضداستکباری و ضدصهیونیستی در جهان محسوب میشدند. نحوه شهادت ایشان هم یک قاب دیگری است که تشییع ایشان را برجسته میکند. روز دهم ماه مبارک رمضان با زبان روزه و به همراه خانواده در محل کارشان و در حال تلاوت قرآن توسط دشمن آمریکایی – صهیونیستی به شهادت رسیدند و علت شهادت هم این بود که حاضر نشدند ملت ایران را تسلیم آمریکا کنند که تداعیکننده آن جمله معروف ایشان بود که در ۲۸ بهمن ماه، حدود ده روز قبل از شهادتشان فرمودند که تکرار جمله سید شهدا علیه السلام بود که «مثلی لا یبایع مثل یزید»، مثل منی با یزید زمان یعنی ترامپ بیعت نمیکند، خب این رویکرد، گفتمان و اعتقاد دقیقا در راستای نهضت عاشوراست که این هم وجه دیگری است از شهادت ایشان و برانگیختگی ملت ایران بعذ از این شهادت.
طبیعتا همه این موضوعات تشییع پیکر رهبر انقلاب را برجسته و حائز اهمیت میکند گویا این تشییع نماد اجتماع و گردهمایی وژدانهای بیدار وفطرتهای پاک انسانی علیه شیاطین روی زمین شد و به نوعی نماد قیام حق علیه باطل هست. جلوهای از برانگیختگی انسانهای آزاده بر علیه ظلم و تجاوز و اشغالگری و فساد و استبداد و استعمار و همه اینها.
لذا نظام سلطه و صهیونیسم بینالملل با همه امکانات مادی و رسانهای میکوشد تا این اجتماع بزرگ آزادیخواهان، در ایران و در عراق و در همه کشورها را که برای گرامیداشت این مرد بزرگ به میدان آمدند را تحت تاثیر قرار دهد.
در این میان گروههای ضد انقلاب و کسانی که بویی از انسانیت، بویی از میهندوستی و بویی از شرف نبردهاند تلاش میکنند تا از طریق شایعهپراکنی، نفرتپراکنی، دوقطبیسازی، کوچکنمایی، برجسته کردن حاشیه ها و اقداماتی از این قبیل، این حرکت بزرگ انسانی را تحت تاثیر قرار دهند. به نظر میرسد که آمریکاییها و صهیونیستها بعد از ناکامی در جنگ چهل روزه و ناکامی در تحمیل شرایط خود در مذاکرات این بار در یک جبهه دیگری نیز شکست خوردند و آن در جبهه افکار عمومی و جبهه روایت سازی بود که اینبار مردم با حضور دهها میلیونی در تهران ،در قم، در عراق و انشاالله در مشهد شکست دیگری را بر آمریکاییها و صهیونیستها و دنبالههایشان در داخل و خارج از کشور تحمیل کردند که باعث خشم دشمن شد.
الوقت: راز دلبستگی و عمق پیوند عاطفی و احساسی ملت ایران با آقای شهید را چه میدانید؟ چرا جهان چنین صحنه هایی را درباره یک رهبر سیاسی و دینی فقط در مراسمات تشییع رهبران انقلاب اسلامی میبیند؟
دکتر زارعان: رهبر شهید ما شخصیتی بود که بر دلها فرمانروایی میکرد و اگر ما کلیدواژههایی که مقام معظم رهبری در سخنرانیهایشان در طول ۳۷ سال دوران زعامت خود بکار میبردند، بررسی کنیم میبینیم که «مردم» پرتکرارترین واژه بوده است. مقام معظم رهبری مردم را به معنای واقعی کلمه پیشران نهضت اسلامی و نهضت ضداستعماری و ضداستکباری میدانستند و در زبان و اندیشه ایشان مردم یک واژه تشریفاتی و تزئینی نبود. ایشان پیوندی عمیق و عاطفی با مردم داشتند و از جهان مختلف بر مردم نفوذ داشتند که یک جنبه آن مذهبی بود چون بالاخره ایشان یک مجتهد تراز اول و مرجع تقلید و روحانی وارسته بودند که اهل زهد، تقوا، سادهزیستی و متعهد به اخلاق اسلامی بودند که موجب محبوبیت و نفوذ ایشان در مردم بود.
یک جنبه دیگر جایگاه ایشان در رهبری نظام اسلامی بود که در این جایگاه ایران را به سمت قدرتمند شدن پیش بردند و امروزه ایران اسلامی قدرت خود را مرهون رهبری داهیانه ایشان در ۳۷ سالی است که رهبری ایران ا برعهده داشتند. اگر ما امروز از امنیت، از حفظ حاکمیت ملی، از یکپارچگی سرزمینی ایران صحبت میکنیم اینها همه مرهون رهنمودهای داهیانه ایشان است و مردم قدرشناس چنین رهبری هستند.
از سوی دیگر جایگاه علمی ایشان است و نقشی که ایشان با درک درستی که از جایگاه علم داشتند، در پیشرفت علمی کشور ایفا کردند و ایران را به سمت پیشرفت علمی سوق دادند. همچنین اهمیتی که ایشان به عرصه فرهنگی داشتند. در ابعاد مختلف مردم این راه فهمیدند و درک کردند و حتی آنهایی که نمیدانستند و تحت تاثیر عملیات روانی دشمن قرار داشتند نیز بعد از شهادت ایشان این واقعیتها را فهمیدند و انگیزه پیدا کردند تا با شرکت در مراسم تشییع یا سایر مراسمات وداع غفلت خود را جبران کنند.
اینکه چرا ما در سایر نقاط جهان چنین صحنههایی را نمیبینیم به این دلیل است که رابطه رهبران و مردم یک رابطه یک طرفه و از بالا به پایین است ولی در ایران رابطه مردم و رهبری یک رابطه عمیق قلبی و رابطهای دوطرفه است و میزان محبت رهبری به مردم اگر بیشتر از محبت و علاقه مردم به رهبر نباشد کمتر نبوده و نیست.
الوقت: یکی از ویژگی های برجسته و متمایز این تشییع تاریخی بکارگیری نمادها و شعارهایی بود که مردم سر میدادند. ارزیابی شما از گفتمان حاکم بر این شعارها چیست؟
دکتر زارعان: ما در مراسم تشییع شعارهای مختلفی را از مردم دیدیم. وجه اول آن ادامه راه امام شهید بود. وجه دوم بیعت با جانشین ایشان حضرت آیت الله سید مجتبی خامنهای بود و وجه سوم هم خونخواهی از امام شهید بود. مردم خونخواه امام شهید و خواهان قصاص و گرفتن انتقام از قاتلین امام شهید هستند. این سه وجه شاکله اصلی سمتوسوی مطالبات و شعارهای مردمی را در مراسمات تشییع تشکیل میداد.
الوقت: حضور پیکر مطهر امام شهید در عراق برای مراسم تشییع در شهرهای مقدسه چه اهمیت وپیامدهایی میتواند داشته باشد؟
دکتر زارعان: تشییع پیکر امام شهید در عراق نشاندهنده این است که رهبر آن حضرت محدود به ایران نبود و رهبری امت اسلامی را برعهده داشتند و اگر امکان برگزاری مراسم تشییع در یمن، لبنان، افغانستان، پاکستان، ترکیه و حتی در خیلی دیگر از کشورها فراهم میشد ما شاهد حضور میلیونی مردم میبودیم که به دلایل مختلف چنین امکانی میسر نبود اما عراق به عنوان یک نمونه نشان میدهد که ایشان نه فقط رهبر ایران بلکه رهبر امت اسلامی بودند که این محبت، اعتقاد و ارادت از سوی ملتهای مسلمان نسبت به ایشان وجود داشته و طبیعتاً نسبت به رهبر جدید انقلاب اسلامی هم وجود خواهد داشت. این تشییع همچنین نشادهنده پیوند دو ملت هم هست. نشادهنده اینکه ملت عراق به گفتمان مقاومت اعتقاد دارد و انشالله ادامه دهنده راه امام شهید در مسیر آرمانهای ضدآمریکایی و ضدصهیونیستی خواهد بود. از طرف دیگر تشییع میلیونی پیکر امام شهید در عراق خود نمایشی از اعتبار، نفوذ و قدرتنمایی گفتمان مقاومت در میان ملتهای مسلمان منطقه بویژه عراق نیز محسوب میشود. اینکه در این مراسم نیز شعار خونخواهی رهبر شهید سر داده میشود بیانگر مطالبه انتقام و قصاص از قاتلان رهبر شهید از سوی دیگر ملتهای مسلمان در سراسر منطقه است که انشاالله دشمنان اسلام و قاتلان امام شهید با دستان قدرتمند مجاهدین و رزمندگان اسلام به زودی زود مجازات خواهند شد.
